Айлар бойы табыс әкелмей жатқан ақша біртіндеп сатып алу қабілетін жоғалтады. Ал қаржылық қауіпсіздік қорының міндеті одан да практикалық: ақша шұғыл қажет болған сәтте қолжетімді болуы керек, жай ғана бір жерде «жиналып» жатпауы тиіс.

Қаржылық қауіпсіздік қоры — нақты бір сатып алуға емес, табыс уақытша тоқтап қалған немесе жоспардан тыс шығын туындаған жағдайға арнап жиналған ақша. Кір жуғыш машина бұзылды, жалақы кешікті, қосымша табыс азайды, шұғыл ем қажет болды — мұндай жағдайлардың бәрінде ақша жарты жылдан кейін емес, бүгін немесе ертең керек болады.

Қауіпсіздік қорының белгілі бір мақсатқа арналған жинақтан айырмашылығы да осында. Демалысқа немесе ипотеканың алғашқы жарнасына арналған ақшаны бір жылдық депозитте сақтауға болады: мұндай жинақтың нақты мерзімі бар. Ал қауіпсіздік қорының нақты күні жоқ — ол кез келген сәтте қажет болуы мүмкін. Сондықтан оған қойылатын талаптар да өзгеше.

Қауіпсіздік қоры болмаса, кез келген форс-мажор көбіне бір жолмен шешіледі — қарызға ақша алу арқылы: кредит картасын пайдалану, бөліп төлеуге рәсімдеу немесе таныстардан қарыз алу. Бір рет болса, бұл аса қиындық тудырмауы мүмкін. Бірақ мұндай жағдай қайталана берсе, бюджет біртіндеп минусқа кетеді, ал жоспардан тыс шығындар кредит бойынша сыйақы есебінен одан әрі қымбаттайды.

Барлығына бірдей әмбебап сома жоқ. Бірақ қолдануға болатын бағдар бар: міндетті шығындардың үш айдан алты айға дейінгі мөлшері. Бұл бүкіл табыс немесе барлық шығын емес, табыс жоғалған жағдайда да бас тартуға болмайтын міндетті шығындар.

Міндетті шығындарға нені жатқызу керек

Кез келген жағдайда төлеуге тиіс шығындарды ғана есепке алыңыз: пәтерақы немесе ипотека төлемі, коммуналдық қызметтер, азық-түлік, көлік, байланыс, кредиттер бойынша ең төменгі төлемдер, тұрақты түрде қажет дәрі-дәрмек. Ойын-сауық, жазылымдар, жаңа киім, кафе мен сыйлықтарды бұл сомаға қоспауға болады — қаржылық қиындық туындаған айда олардан уақытша бас тартуға болады.

Неше айға есептеу керек

Егер отбасында екі тұрақты табыс көзі болса және жұмыстан айырылу қаупі төмен болса, әдетте үш ай жеткілікті болуы мүмкін. Ал отбасының табыс көзі біреу болса, табыс тұрақсыз немесе тапсырыс пен маусымға байланысты болса, алты, кейде тоғыз айлық қор жинаған дұрыс. Мысалы, бұл фрилансерлерге, ЖК иелеріне немесе істеген жұмысына қарай ақы алатын адамдарға қатысты.

Есептеу мысалы (шартты)

Бұл — есептеу тәсілін түсіндіруге арналған шартты мысал. Нақты сома бойынша ұсыныс емес, өйткені әр отбасының міндетті шығындары әртүрлі.

Бүкіл соманы бірден жинау міндетті емес. Алғашқы түсінікті мақсат — бір айлық міндетті шығын көлемін жинау. Одан кейін үш айлық қорға, әрі қарай өзіңізге қажет мақсатты сомаға біртіндеп жетуге болады.

Бұл жерде мөлшерлеме негізгі критерий емес. Ең маңыздысы — ақшаны қаншалықты тез ала алатыныңыз және оны пайдаланған кезде соманың бір бөлігін жоғалтпайтыныңыз.

1. Ақшаға қол жеткізу жылдамдығы

Ақша бірнеше күнде емес, бірнеше сағат ішінде қолжетімді болуы керек. Егер қаражатты алу үшін бір апта күту немесе ұзақ мерзімді депозитті жабу қажет болса, мөлшерлемесі тартымды болғанның өзінде мұндай құрал қауіпсіздік қорына сәйкес келмейді.

2. Ақшаны пайдаланған кезде шығынға ұшырамау

Қауіпсіздік қоры сақталатын құрал оны пайдаланғаныңыз үшін сізге тиімсіз болмауы керек. Егер соманың бір бөлігін алу бұрын есептелген сыйақының жоғалуына әкелсе, мұндай шарт белгілі бір мерзімге арналған мақсатты жинақ үшін орынды болуы мүмкін, бірақ қауіпсіздік қоры үшін қолайсыз.

3. Аз да болса табыс әкелуі

Ешқандай табыс есептелмей жай жатқан ақша инфляция салдарынан сатып алу қабілетін жоғалтады. Күн сайын сыйақы есептелетін шағын пайыз қауіпсіздік қорын банкте сақтаудың негізгі себебі емес, бірақ инфляция әсерін ішінара өтеуге көмектесетін қосымша артықшылық.

4. Сенімділік және кепілдік

Қазақстанда жеке тұлғалардың депозиттеріне Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры (ҚДКБҚ) кепілдік береді. Қауіпсіздік қорын осы кепілдік қолданылатын жерде сақтаңыз және өз депозитіңіздің түрі мен валютасы бойынша кепілдік берілетін өтемнің қолданыстағы шекті мөлшерін алдын ала нақтылаңыз.

5. Күнделікті жұмсайтын ақшадан бөлек сақтау

Қол жеткізу оңай ақша тез жұмсалып кетуі мүмкін. Егер қауіпсіздік қоры такси мен кофеге төлем жасайтын күнделікті картаңызда жатса, оның әдеттегі шығындарға байқалмай жұмсалып кету қаупі жоғары.

Қауіпсіздік қоры үшін үшінші нұсқа анағұрлым қолайлы: ақшаға жылдам қол жеткізуге болатын және шешіп алған кезде сыйақыдан айырылмайтын шот немесе депозит. Соманың шағын бөлігін алғашқы бір-екі күнге жететіндей қолма-қол ұстауға болады, бірақ одан көп емес.

Home Credit Bank-те мұндай сценарийге «Простой Плюс» депозиті сәйкес келеді: мөлшерлеме Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесіне қарай өзгереді, депозитті толықтыруға және одан ақша алуға комиссиясыз мүмкіндік бар, сыйақы күн сайын есептеліп, капиталдандырылады. Осылайша ақша қолжетімді болып қалады және мүлде табыссыз жатпайды.

Егер қауіпсіздік қорының бір бөлігін белгілі бір мерзімге бекітіп қойғыңыз келсе және бұл ақшаны алдағы бірнеше айда пайдаланбайтыныңызға сенімді болсаңыз, «Простой» депозитін қарастыруға болады. Оны да толықтыруға және ақшаның бір бөлігін алуға болады, бірақ ол белгілі бір мерзімге ашылады және мөлшерлемесі тұрақтырақ.

Ал нақты мақсатқа — жөндеуге, саяхатқа немесе техника сатып алуға арналған жинақты қауіпсіздік қорынан бөлек жүргізген дұрыс. Мысалы, ақшаны «күтпеген жағдайға» және «шілдедегі демалысқа» деп араластырмау үшін «Сберегательный Хоум+» толықтырылатын депозитін пайдалануға болады.

Бұл рейтинг те, табыстылық туралы уәде де емес. Мөлшерлемелер, мерзімдер мен шарттар өзгеруі мүмкін. Депозит ашпас бұрын өзекті мөлшерлемелер мен тарифтерді home.kz сайтындағы «Депозиттер» бөлімінен тексеріңіз.

1-қадам. Мақсатты соманы есептеңіз

Бір айдағы міндетті шығындарды қосып, алынған соманы таңдаған ай санына — үштен алты айға дейін — көбейтіңіз. Бұл ретте табысыңыздың тұрақтылығын да ескеріңіз.

2-қадам. Қолжетімді пайыздан бастаңыз

Табыстың бірден 20%-ын жинаудың қажеті жоқ. Бюджетке айтарлықтай салмақ түсірмейтін сомадан, мысалы 5–10%-дан бастаңыз және оған үйренген сайын мөлшерін біртіндеп арттырыңыз.

3-қадам. Ақша аударуды автоматтандырыңыз

«Алдымен бәрін төлеп алайын, қалғанын жинаймын» деген тәсілдің орнына, жалақы түскен күні бөлек шотқа автоматты аударым орнатыңыз. Ақша шығындалмай тұрып қорға аударылса, ай соңындағы «қалдықты» жинағаннан әлдеқайда тиімді — өйткені көбіне ай соңына дейін ондай қалдық қалмайды.

4-қадам. Ақшаны бөлек сақтаңыз

Бөлек шот немесе депозит қауіпсіздік қорын күнделікті сатып алуға жұмсау ықтималдығын азайтады және оны нақты мақсаттарға арналған жинақпен араластырмауға көмектеседі.

5-қадам. Соманы қайта қарап отырыңыз

Уақыт өте келе шығындар өседі, соған сәйкес қауіпсіздік қоры да өсуі керек. Әр алты ай сайын мақсатты соманы қазіргі міндетті шығындарыңызбен салыстырып, қайта есептеңіз.

Егер сіз жинақ қалыптастыруды енді бастап жатсаңыз және қандай сомадан бастау керегін білмесеңіз, «Табыс аз болса, ақшаны қалай жинауға болады» мақаласында қадамдық схема берілген: мақсат → табыстың белгілі бір пайызы → тұрақтылық.

Оны 10 минутта орындап шығыңыз — сонда нақты сома мен түсінікті жоспарыңыз болады.

☐ Соңғы 2–3 айдағы міндетті шығындарды есептеу
☐ Табыстың тұрақтылығын ескере отырып, 3–6 ай аралығындағы мерзімді таңдау
☐ Қауіпсіздік қорының жалпы сомасын анықтау
☐ Ақшаға тез қол жеткізуге болатын және сыйақыны жоғалтпайтын бөлек шот немесе депозит ашу
☐ Ақшаны шешіп алу шарттарын және ҚДКБҚ кепілдігін тексеру
☐ Жалақы түсетін күні тұрақты автоматты аударым орнату
☐ Қауіпсіздік қорын нақты мақсатқа арналған жинақпен араластырмау
☐ Алты айдан кейін соманы қайта есептеуге еске салғыш орнату

Қаржылық қауіпсіздік қорында қанша ақша болуы керек?

Бағдар ретінде бүкіл табысты емес, үш айдан алты айға дейінгі міндетті шығындарды алуға болады. Табыс неғұрлым тұрақсыз болса, жоғарғы шекке соғұрлым жақын соманы жинауға ұмтылған дұрыс.

Қауіпсіздік қорының бәрін қолма-қол сақтауға бола ма?

Алғашқы тәулікке қажет шағын соманы қолда ұстауға болады. Бірақ негізгі бөлігін сыйақы есептелетін шотта немесе депозитте сақтаған дұрыс. Әйтпесе ақша инфляция салдарынан сатып алу қабілетін жоғалтады, ал үйде сақталған қаражаттың жоғалу немесе ұрлану қаупі бар.

Қауіпсіздік қорын мерзімді депозитте сақтау керек пе?

Егер депозит шарттары есептелген сыйақыны жоғалтпай ақша алуға мүмкіндік берсе ғана қарастыруға болады. Қауіпсіздік қоры үшін ұзақ мерзімді депозиттің жоғары мөлшерлемесінен гөрі ақшаға тез қол жеткізу мүмкіндігі маңыздырақ.

Егер әзірге өте аз мөлшерде ғана ақша жинай алсам, не істеу керек?

Қолыңыздан келетін кез келген сомадан бастаңыз және жалақы түскен күні автоматты аударым орнатыңыз. Алғашқы мақсат — бүкіл қауіпсіздік қорын бірден жинау емес, бір айлық міндетті шығын көлеміне жету.

Қауіпсіздік қорының нақты мақсатқа арналған жинақтан айырмашылығы неде?

Мақсатты жинақтың нақты сомасы мен мерзімі болады — мысалы, сегіз айдан кейінгі демалыс. Ал қауіпсіздік қорының нақты күні жоқ: ол кез келген сәтте қажет болуы мүмкін. Сондықтан оған қойылатын басты талаптардың бірі — ақшаға тез қол жеткізу.

Қауіпсіздік қорының сомасын қайта қарап отыру керек пе?

Иә. Кемінде жарты жылда бір рет немесе шығындар мен табыс айтарлықтай өзгерген кезде — мысалы, көшкенде, бала дүниеге келгенде немесе жұмыс ауыстырғанда — соманы қайта есептеген дұрыс.

Home Credit Bank депозиттерінің өзекті шарттарын қайдан тексеруге болады?

home.kz сайтындағы «Депозиттер» бөлімінен және нақты өнімнің тарифтерінен тексеруге болады. Депозит ашпас бұрын қолданыстағы мөлшерлемені, мерзімді, ең төменгі соманы және ақша алу шарттарын міндетті түрде нақтылап алыңыз.